ELMALILI TEFSİRİNDEKİ HADİSLERİN TAHRÎCİ ( IV, V, VI.  CİLTLER )

Tekiner, Saliha, Elmalılı Tefsirindeki Hadislerin Tahrîci ( IV, V, VI.  Ciltler ), Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslâm Bilimleri Anabilim Dalı Hadis Bilim Dalı, Danışman: Yrd. Doç. Dr. Adil Yavuz, Konya, 2006.

ÖNSÖZ

Cenâb-ı  Mevlâ’ya  hamd,  Resûl-i  Kibriyâ’ya  salât  ve  selâm  olsun.

İslâmî  ilimlerin  ana  kaynakları  Kur’ân-ı  Kerîm ve  Hz.  Peygamberimiz’in  sünnetidir.  Kur’ân-ı Kerîm’in en doğru  şekilde  anlaşılması   ise   ancak  hadis-i  şeriflerin   yardımıyla  mümkündür.

Elmalılı  Muhammed  Hamdi  Yazır’ın  Hak  Dini  Kur’ân  Dili  adlı  tefsîri  Cumhuriyet  Dönemi’nde  yaşayan  insanların  Kur’ân’ı,  İslâm’ı  anlamaları  için  yazılmış  kıymetli  bir  eserdir.  Müfessir,  tefsirinde   bol  miktarda  hadis  kullanmıştır.  Dolayısıyla  bu  eserin,  naklettiği  hadisler  açısından da  incelenmesi  önemlidir.

Elmalılı Tefsiri’nin  I, II, III. Ciltlerindeki hadislerin  tahrîci  Abdurrahman Bestil  tarafından  yüksek lisans tezi olarak çalışılmış ve bu değerli tefsire önemli bir katkı yapılmıştır.

Bu çalışmamızda  Elmalılı Tefsiri’nin  IV, V, VI. Ciltlerindeki  âyetlerin  açıklanmasında  kullanılan  hadislerin  tahrîci  ve  sıhhat  değerlendirmesi  yapılmıştır.  Birinci  bölümde  Elmalılı  Muhammed  Hamdi  YAZIR  hakkında  bilgi  verilmiştir.  İkinci  bölümde ise tahrîc  hakkında  genel  bilgiler  verildikten sonra  IV, V. ve VI.  Ciltlerdeki  hadislerin  ayrı  ayrı  tahrici  yapılmıştır. Böylece Elmalılı  Muhammed  Hamdi  YAZIR’ın  hadis  yönü  tespit  edilmeye,  aynı  zamanda  Hz. Peygamberimiz’in  hadis-i  şeriflerinin   tespitine  ve  korunmasına da  katkıda  bulunulmaya  çalışılmıştır.

Bu çalışmamda, konunun  belirlenmesinden  sonuna kadar değerli  görüşleri  ve  tavsiyeleriyle  yardımcı  olan  tez danışmanı  hocam  Yrd. Doç. Dr. Adil YAVUZ’a,  değerli tavsiyeleriyle destek olan hocalarım Prof. Dr. Bilâl  SAKLAN’a  ve Yrd. Doç. Dr.  Muhittin  UYSAL’a  teşekkür  ederim.  Ayrıca  eşim  Aziz  TEKİNER’e,  Dr. Bekir  TATLI’ya   ve  Berrin  KAMBUROĞLU’na  da   teşekkür  ederim.

Bu  çalışmamızın,  Hz. Peygamberimiz (s.a.v.)’in  şefaatine  ve  hayırlara  vesile  olmasını  dilerim.                                                                                  

SONUÇ

Bu çalışmamızda Hak Dini Kur’ân Dili  adlı  tefsîrin  IV, V, VI. Ciltlerinde yer alan hadis-i şerifleri  tespit edip kaynaklarına ulaşmaya ve sıhhat yönlerini ortaya koymaya çalıştık. Tefsirin  IV, V, VI. Ciltlerinde  tekrarlarla  birlikte   410  hadis,  tekrarsız  382  hadis  tespit  edilmiştir.

             Elmalılı Muhammed Hamdi YAZIR, müfessir olmasının yanında hadise de oldukça vâkıf  bir özelliğe  sahiptir.  Tefsirinde  bu kadar  fazla  hadise  yer  vermesi  tefsîr ilminde dirâyetin yanı sıra  rivâyetin önemine de  inandığını  göstermektedir.  Elmalılı, sadece  ilk  ciltlerinde  değil,  incelediğimiz  ciltlerinde de  hadisler  ile  tefsir etmeye  önem vermiş,  yeri  geldikçe  aynı  hadisi  tekrar etmekten  geri  durmamıştır.

            Elmalılı,  hadislerin  bazen  sadece  Arapça  metnini,  bazen   Türkçe  tercümesini  vermiştir,  ikisini  birlikte  verdiği  rivâyet  ise  azdır.  Hadisi  naklederken  bazen  tamamını,  bazen de  sadece ilgili  bölümünü zikretmektedir.  Biz  metnini  vermediklerinin  Arapça  metnine ve  tamamına  ulaşmaya  çalıştık. 

            Müfessirlerin  genel  özelliği  olarak  Elmalılı,  çoğunlukla  sened  zikretmemiş,  nadir  olarak ise  sened  farklılıklarını  bile  verdiği  olmuştur.  Sadece  mana  olarak  naklettiği  hadisler de  vardır.  Bazen  o  hadisin  sıhhat  durumuna  işaret  ettiği  olmuştur.

Elmalılı  hadisi  verirken  kaynak  zikretmişse öncelikle  Kütüb-i  Tis’a’yı  vermiştir.  İncelediğimiz  ciltlerdeki  382  hadisin  248’i (%65’i)  Kütüb-i Tis’a’da,  92’si (%24’ü)  diğer  hadis  kaynaklarında  yer almaktadır. Hadislerin  35’i  (%9’u)  hadis  kaynakları  dışında  bulunabilmiştir. Bunlardan  23 tanesi  Suyûtî’nin  Dürru’l-mensûr’unda,  17  tanesi  de  Âlûsî’nin  Rûhu’l-meânî’sinde  bulunmuştur.  Bu,  Elmalılı’nın  önceki  müfessirlerden  en çok  Suyûtî  ve  Âlûsî’den  yararlandığını  ve  nakillerde  bulunduğunu   göstermektedir.  Başvurduğumuz  kaynaklarda  hiç  bulamadığımız  7  hadisin  ise  ulaşamadığımız  kaynaklarda  bulunabileceği  ümidini  taşıyoruz.

M. Hamdi  YAZIR,  isrâiliyattan   uzak  durduğu,  bu  konuda  yapılan   araştırmalarla  ortaya  konulmuştur.  Biz de  araştırmamızda  isrâiliyata  rastlamadık. Müfessir,  rivâyete  önem  vermiş  fakat   naklettiği bu   rivâyetlerin  sıhhatine de dikkat  etmiştir.

Sıhhat  bakımından  382  hadisin  229’u  (%60’ı)  makbul,  103’ü  (%27’si)  hakkında da  bir  hüküm  verilmemiştir.  Hadislerin 50’si  (%13’ü)  merdûddur. Merdûd  hadislerin  31’i  (tüm hadislerin %8’i)  zayıf,  12’si  (%3’ü)  mevzûdur.  7 tanesi (%2’si) de başvurduğumuz  hiçbir  kaynakta  bulunamadığı  için  merdûd  kabul  edilmiştir. 

M. Hamdi YAZIR’ın  bu  ciltlerde  31  zayıf  ve  12  mevzû  rivâyete  yer vermiş  olmasını,  O’nun  günümüzdeki  gibi teknolojik  imkânlarla  bütün  hadis  kaynaklarını  aynı anda karşısında görüp değerlendirme yapamamış olmasına bağlayabiliriz. Yoksa  Elmalılı’nın  bilerek  ve  isteyerek  mevzû  hadislere  yer  vermeyecek  bir  anlayışta  olduğu  inancındayız.   

            Sonuç  olarak,  Elmalılı  Muhammed  Hamdi YAZIR’ın   Hak Dini  Kur’ân  Dili  adlı  kıymetli  tefsiri,   ihtiva  ettiği  hadisleri  açısından da  kıymetli  ve  güvenilir  bir  eserdir.

ÖZET

Yüce Allah, Hz. Peygamberimiz (s.a.v.)’i,  insanlığa bir  rehber olan  Kur’ân-ı Kerîm’i  tebliğ etmekle ve açıklamakla görevlendirmiştir. Dolayısıyla Kur’ân’ın açıklanması ve  yorumlanmasında  Hz. Peygamberimiz’in  hadis-i şerifleri şüphesiz  en önemli  kaynaktır.  Müfessirler,   tefsîrlerinde  hadislerden  oldukça  yararlanmışlardır.

Tezimizin  konusu, Cumhuriyet  Döneminde  Türkçe  olarak  telif edilmiş  ilk tefsir  olan  Elmalılı Muhammed  Hamdi  YAZIR’ın  Hak Hini Kur’ân Dili adlı  tefsîrinin  IV, V. ve VI. ciltlerindeki  hadislerin  tahrîc  edilmesi,  yani  hadislerin  aslî kaynaklardaki  yerlerinin  belirtilmesi,  bu  hadisler  hakkında  söylenenlerin  nakledilerek  değerlendirilmesi  sonucunda  hadislerin  sıhhatinin   tespit  edilmesidir.  Bu  tahric  çalışmamızla,  Hz. Peygamberimiz’in   hadis-i  şeriflerinin   tespitine  ve  korunmasına da   katkıda   bulunulmaya  çalışılmıştır. 

Tezimiz  giriş  ve  iki  bölümden  oluşmuştur. Giriş  bölümünde  konu,  amaç, yöntem  ve  konuyla  ilgili  diğer  çalışmalar  tanıtılmıştır.  Birinci  bölümde, Elmalılı  M. Hamdi YAZIR’ın  hayatı  ve  tefsîri  hakkında  bilgi  verilmiştir. İkinci  bölümde  ise, tahrîc  hakkında  bilgiler  verilmiş,   IV, V, VI. ciltlerdeki  hadisler  tahrîc  edilmiş  ve  sıhhat  durumlarıyla  değerlendirmeleri  yapılmıştır.  Özetle  şu  sonuçlara ulaşılmıştır:

Elmalılı M. Hamdi YAZIR’ın  tefsirinin  IV, V, VI. ciltlerinde  toplam  410 tane,  tekrarlar  düşüldüğünde ise  382  hadis vardır.  382 hadisin  248 tanesi (% 65’i)  Kütüb-i  Tis’a’da,  92’si (% 24’ü)  diğer  hadis  kitaplarında  geçmektedir.  Hadislerin  229’u (%60’ı) makbul,  50’si (% 13’ü)  merdûd,  31’i (% 8’i)  zayıf,  12’si  (% 3’ü) de  mevzûdur.  Hadislerin  103’ü ( % 27’si)  hakkında  ise   bir  hüküm  verilmemiştir.

Elmalılı  Tefsiri’nin  ihtiva  ettiği  hadisler  açısından da   son  derece  güvenilir  bir  tefsir   olduğu   ortaya  çıkmıştır.       

ABSTRACT

   God Almighty has charged our Prophet Muhammad with the duty to convey and reveal the Holy Koran, a guide for humanity. Therefore the sacred khadis' of our Prophet Muhammed are without doubt the most important source for the revealing and interpretation of the Koran. The interpreters have made great use of the khadis' in their interpretations.

   The subject of our thesis is the takhric of the khadis' in the “God's Religion Koran's Language” interpretation of Elmalılı Muhammed Hamdi YAZIR volumes IV, V and VI which is the first interpretation compiled in Turkish in the Republic Period, in other words the establishment of the soundness of these khadis' by specifying their places in the original resources, and the conveying and the interpretation of the comments on these khadis'. With this tahkric study an attempt has been made to contribute to the protection and the establishment of the sacred khadis' of our Prophet.

   Our thesis comprises and introduction and two chapters. In the introduction the subject, purpose, method and other studies related to the subject have been explained. In the First Chapter information has been provided on the life and interpretation of Elmalılı M. Hamdi YAZIR. In the Second Chapter information on the takhric have been provided and the khadis' in volumes IV, V and VI have been takhriced and evaluations on their soundness has been provided. The following conclusions have been drawn in summary.

 In Volumes IV, V, VI of the interpretation of Elmalılı M. Hamdi YAZIR there are a total of 410 and when repeats are considered a total of 382 khadis'. 248 of thes 382 khadis' (65%) are in the great khadis book and 92 (24%) are in other khadis books. 229 (60%) of the khadis' are accepted and 50 (13%) are rejected, 31 (8%) are weak and 12 (3%) have been found to be made up. No judgment could be made on 103 (27%) of the khadis'.

   It has been found that the Elmalılı Interpretation is a very reliable interpretation in terms of the khadis' it includes.