ELMALILI TEFSİRİNDEKİ HADİSLERİN TAHRÎCİ (
IV, V, VI. CİLTLER )
Tekiner, Saliha, Elmalılı Tefsirindeki Hadislerin Tahrîci (
IV, V, VI. Ciltler ), Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel
İslâm Bilimleri Anabilim Dalı Hadis Bilim Dalı, Danışman: Yrd. Doç. Dr. Adil
Yavuz, Konya, 2006.
ÖNSÖZ
Cenâb-ı Mevlâ’ya
hamd, Resûl-i Kibriyâ’ya
salât ve selâm
olsun.
İslâmî ilimlerin
ana kaynakları Kur’ân-ı
Kerîm ve Hz. Peygamberimiz’in sünnetidir.
Kur’ân-ı Kerîm’in en doğru
şekilde anlaşılması ise
ancak hadis-i şeriflerin
yardımıyla mümkündür.
Elmalılı Muhammed
Hamdi Yazır’ın Hak
Dini Kur’ân Dili
adlı tefsîri Cumhuriyet
Dönemi’nde yaşayan insanların
Kur’ân’ı, İslâm’ı anlamaları
için yazılmış kıymetli
bir eserdir. Müfessir,
tefsirinde bol miktarda
hadis kullanmıştır. Dolayısıyla
bu eserin, naklettiği
hadisler açısından da incelenmesi
önemlidir.
Elmalılı Tefsiri’nin I, II, III. Ciltlerindeki hadislerin tahrîci
Abdurrahman Bestil
tarafından yüksek lisans tezi
olarak çalışılmış ve bu değerli tefsire önemli bir katkı yapılmıştır.
Bu çalışmamızda Elmalılı Tefsiri’nin IV, V, VI. Ciltlerindeki âyetlerin
açıklanmasında kullanılan hadislerin
tahrîci ve sıhhat
değerlendirmesi yapılmıştır. Birinci
bölümde Elmalılı Muhammed
Hamdi YAZIR hakkında
bilgi verilmiştir. İkinci
bölümde ise tahrîc hakkında genel
bilgiler verildikten sonra IV, V. ve VI.
Ciltlerdeki hadislerin ayrı ayrı tahrici
yapılmıştır. Böylece Elmalılı
Muhammed Hamdi YAZIR’ın
hadis yönü tespit
edilmeye, aynı zamanda
Hz. Peygamberimiz’in hadis-i şeriflerinin
tespitine ve korunmasına da katkıda
bulunulmaya çalışılmıştır.
Bu çalışmamda, konunun belirlenmesinden sonuna kadar değerli görüşleri
ve tavsiyeleriyle yardımcı
olan tez danışmanı hocam
Yrd. Doç. Dr. Adil YAVUZ’a,
değerli tavsiyeleriyle destek olan hocalarım Prof. Dr. Bilâl SAKLAN’a
ve Yrd. Doç. Dr. Muhittin UYSAL’a
teşekkür ederim. Ayrıca
eşim Aziz TEKİNER’e,
Dr. Bekir TATLI’ya ve
Berrin KAMBUROĞLU’na da
teşekkür ederim.
Bu
çalışmamızın, Hz. Peygamberimiz
(s.a.v.)’in şefaatine ve
hayırlara vesile olmasını
dilerim.
SONUÇ
Bu çalışmamızda Hak Dini Kur’ân
Dili adlı tefsîrin
IV, V, VI. Ciltlerinde yer alan hadis-i şerifleri tespit edip kaynaklarına ulaşmaya ve sıhhat
yönlerini ortaya koymaya çalıştık. Tefsirin
IV, V, VI. Ciltlerinde tekrarlarla
birlikte 410 hadis,
tekrarsız 382 hadis
tespit edilmiştir.
Elmalılı Muhammed Hamdi YAZIR, müfessir
olmasının yanında hadise de oldukça vâkıf
bir özelliğe sahiptir. Tefsirinde
bu kadar fazla hadise
yer vermesi tefsîr ilminde dirâyetin yanı sıra rivâyetin önemine de inandığını
göstermektedir. Elmalılı, sadece ilk
ciltlerinde değil, incelediğimiz
ciltlerinde de hadisler ile
tefsir etmeye önem vermiş, yeri
geldikçe aynı hadisi
tekrar etmekten geri durmamıştır.
Elmalılı, hadislerin
bazen sadece Arapça
metnini, bazen Türkçe
tercümesini vermiştir, ikisini
birlikte verdiği rivâyet
ise azdır. Hadisi
naklederken bazen tamamını,
bazen de sadece ilgili bölümünü zikretmektedir. Biz
metnini vermediklerinin Arapça
metnine ve tamamına ulaşmaya
çalıştık.
Müfessirlerin genel
özelliği olarak Elmalılı,
çoğunlukla sened zikretmemiş,
nadir olarak ise sened
farklılıklarını bile verdiği
olmuştur. Sadece mana
olarak naklettiği hadisler de
vardır. Bazen o
hadisin sıhhat durumuna
işaret ettiği olmuştur.
Elmalılı hadisi
verirken kaynak zikretmişse öncelikle Kütüb-i
Tis’a’yı vermiştir. İncelediğimiz
ciltlerdeki 382 hadisin
248’i (%65’i) Kütüb-i
Tis’a’da, 92’si (%24’ü) diğer
hadis kaynaklarında yer almaktadır. Hadislerin 35’i
(%9’u) hadis kaynakları
dışında bulunabilmiştir.
Bunlardan 23 tanesi Suyûtî’nin
Dürru’l-mensûr’unda,
17 tanesi de
Âlûsî’nin Rûhu’l-meânî’sinde bulunmuştur.
Bu, Elmalılı’nın önceki
müfessirlerden en çok Suyûtî
ve Âlûsî’den yararlandığını ve
nakillerde bulunduğunu göstermektedir. Başvurduğumuz
kaynaklarda hiç bulamadığımız
7 hadisin ise
ulaşamadığımız kaynaklarda bulunabileceği ümidini
taşıyoruz.
M. Hamdi YAZIR,
isrâiliyattan uzak durduğu,
bu konuda yapılan
araştırmalarla ortaya konulmuştur.
Biz de araştırmamızda isrâiliyata
rastlamadık. Müfessir, rivâyete önem
vermiş fakat naklettiği bu rivâyetlerin
sıhhatine de dikkat etmiştir.
Sıhhat bakımından
382 hadisin 229’u
(%60’ı) makbul, 103’ü
(%27’si) hakkında da bir
hüküm verilmemiştir. Hadislerin 50’si (%13’ü)
merdûddur. Merdûd hadislerin 31’i
(tüm hadislerin %8’i) zayıf, 12’si
(%3’ü) mevzûdur. 7 tanesi (%2’si) de başvurduğumuz hiçbir
kaynakta bulunamadığı için
merdûd kabul edilmiştir.
M. Hamdi YAZIR’ın bu
ciltlerde 31 zayıf
ve 12 mevzû
rivâyete yer vermiş olmasını,
O’nun günümüzdeki gibi teknolojik imkânlarla
bütün hadis kaynaklarını
aynı anda karşısında görüp değerlendirme yapamamış olmasına
bağlayabiliriz. Yoksa Elmalılı’nın bilerek
ve isteyerek mevzû
hadislere yer vermeyecek
bir anlayışta olduğu
inancındayız.
Sonuç olarak,
Elmalılı Muhammed Hamdi YAZIR’ın Hak Dini
Kur’ân Dili adlı
kıymetli tefsiri, ihtiva
ettiği hadisleri açısından da
kıymetli ve güvenilir
bir eserdir.
ÖZET
Yüce Allah, Hz. Peygamberimiz
(s.a.v.)’i, insanlığa bir rehber olan
Kur’ân-ı Kerîm’i tebliğ etmekle
ve açıklamakla görevlendirmiştir. Dolayısıyla Kur’ân’ın açıklanması ve yorumlanmasında Hz. Peygamberimiz’in hadis-i şerifleri şüphesiz en önemli
kaynaktır. Müfessirler, tefsîrlerinde hadislerden
oldukça yararlanmışlardır.
Tezimizin konusu, Cumhuriyet Döneminde
Türkçe olarak telif edilmiş
ilk tefsir olan Elmalılı Muhammed Hamdi
YAZIR’ın Hak Hini Kur’ân Dili
adlı tefsîrinin IV, V. ve VI. ciltlerindeki hadislerin
tahrîc edilmesi, yani
hadislerin aslî
kaynaklardaki yerlerinin belirtilmesi,
bu hadisler hakkında
söylenenlerin nakledilerek değerlendirilmesi sonucunda
hadislerin sıhhatinin tespit
edilmesidir. Bu tahric
çalışmamızla, Hz.
Peygamberimiz’in hadis-i şeriflerinin
tespitine ve korunmasına da katkıda
bulunulmaya çalışılmıştır.
Tezimiz giriş
ve iki bölümden
oluşmuştur. Giriş bölümünde konu,
amaç, yöntem ve konuyla
ilgili diğer çalışmalar
tanıtılmıştır. Birinci bölümde, Elmalılı M. Hamdi YAZIR’ın hayatı
ve tefsîri hakkında
bilgi verilmiştir. İkinci bölümde
ise, tahrîc hakkında bilgiler
verilmiş, IV, V, VI.
ciltlerdeki hadisler tahrîc
edilmiş ve sıhhat
durumlarıyla
değerlendirmeleri
yapılmıştır. Özetle şu
sonuçlara ulaşılmıştır:
Elmalılı M. Hamdi YAZIR’ın tefsirinin
IV, V, VI. ciltlerinde
toplam 410 tane, tekrarlar
düşüldüğünde ise 382 hadis vardır.
382 hadisin 248 tanesi (%
65’i) Kütüb-i Tis’a’da,
92’si (% 24’ü) diğer hadis
kitaplarında geçmektedir. Hadislerin
229’u (%60’ı) makbul, 50’si (%
13’ü) merdûd, 31’i (% 8’i)
zayıf, 12’si (% 3’ü) de
mevzûdur. Hadislerin 103’ü ( % 27’si) hakkında
ise bir hüküm
verilmemiştir.
Elmalılı
Tefsiri’nin ihtiva ettiği
hadisler açısından da son
derece güvenilir bir
tefsir olduğu ortaya
çıkmıştır.
God
Almighty has charged our Prophet Muhammad with the duty to convey and reveal
the Holy Koran, a guide for humanity. Therefore the sacred khadis' of our
Prophet Muhammed are without doubt the most important source for the revealing
and interpretation of the Koran. The interpreters have made great use of the
khadis' in their interpretations.
The subject of our thesis is the takhric of
the khadis' in the “God's Religion Koran's Language” interpretation of Elmalılı
Muhammed Hamdi YAZIR volumes IV, V and VI which is the first interpretation
compiled in Turkish in the Republic Period, in other words the establishment of
the soundness of these khadis' by specifying their places in the original
resources, and the conveying and the interpretation of the comments on these
khadis'. With this tahkric study an attempt has been made to contribute to the
protection and the establishment of the sacred khadis' of our Prophet.
Our thesis comprises and introduction and
two chapters. In the introduction the subject, purpose, method and other
studies related to the subject have been explained. In the First Chapter
information has been provided on the life and interpretation of Elmalılı M.
Hamdi YAZIR. In the Second Chapter information on the takhric have been
provided and the khadis' in volumes IV, V and VI have been takhriced and
evaluations on their soundness has been provided. The following conclusions
have been drawn in summary.
In Volumes IV, V, VI of the interpretation of
Elmalılı M. Hamdi YAZIR there are a total of 410 and when repeats are
considered a total of 382 khadis'. 248 of thes 382 khadis' (65%) are in the
great khadis book and 92 (24%) are in other khadis books. 229 (60%) of the
khadis' are accepted and 50 (13%) are rejected, 31 (8%) are weak and 12 (3%)
have been found to be made up. No judgment could be made on 103 (27%) of the
khadis'.
It has been found that the Elmalılı
Interpretation is a very reliable interpretation in terms of the khadis' it
includes.